2025 елда яңа энергетика сәясәте еш кертелде, бу тармакны авыр хәлдә калдырды. Бөтен тармак 136 нчы документ белән мәшгуль булган мөһим вакытта, Милли үсеш һәм реформа комиссиясе һәм Милли энергетика идарәсе яшел энергиягә турыдан-туры тоташу буенча мөһим сәясәт чыгардылар («Яшел энергиягә турыдан-туры тоташуны үстерүне тәртипкә салу мәсьәләләре буенча белдерү», алга таба «Билдерү» дип атала), бу тармакка энергия базарын үстерү мохитендә яңа куллану сценарийларын өйрәнү өчен сәясәт контуры дәрәҗәсендә ярдәм күрсәтә.
Чынлыкта, милли сәясәт кертелгәнче, Цзянсу һәм Эчке Монголия кебек провинцияләр дә турыдан-туры яшел энергия тоташуы турында тиешле документлар чыгарганнар иде, ләкин турыдан-туры яшел энергия тоташуын гамәлгә ашыру нечкәлекләрен раслаучы ачык документлар юк иде. Бу сәясәтне кертү беренче тапкыр турыдан-туры яшел энергия тоташуының билгеләмәсен, яшел энергиянең өлешен, үсеш максатларын һәм милли дәрәҗәдә чыгымнарны җайга салуны ачык билгеләде.
"Яшел энергиягә турыдан-туры тоташуны гамәлгә ашыру гамәли яктан бик катлаулы булса да, милли дәрәҗәдәге сәясәтне кертү яңа энергетиканың киләсе үсеш юнәлеше өчен мөһим сәясәт ярдәме күрсәтте. Югыйсә, "яшел энергиягә турыдан-туры тоташу" беркайчан да зур алга китеш ясамас иде", - диде тармак сәясәте тенденцияләре белән таныш булган эксперт Photovoltaicка.
Икенче яктан караганда, яңа энергияне җирле куллану сценарийларының берсе буларак, яшел энергиягә турыдан-туры тоташуның коммерция кыйммәтенә ия булу-булмавы конкрет йөкләнеш хәленә бәйле. Зур энергия куллану һәм яшел энергиягә зур ихтыяҗ булган проектлар яшел энергиягә турыдан-туры тоташу өчен иң коммерция яктан кыйммәтле куллану сценарийлары булып тора.
Яшел энергиягә турыдан-туры тоташу, күп таләпләр белән идарә ителә торган сайлау
Милли үсеш һәм реформа комиссиясенең рәсми аңлатмасы буенча, яшел энергиягә турыдан-туры тоташу моделен кертү, нигездә, өч сәбәпкә нигезләнгән: яңа энергияне якыннан куллану ихтыяҗын канәгатьләндерү, кулланучыларның яшел энергия куллану таләпләре һәм кулланучыларга электр энергиясе чыгымнарын киметү өчен күбрәк мөмкинлекләр бирү.
Алар арасында яңа энергиянең җирле кулланылышын сәнәгать өчен аңлау җиңелрәк. Мәсәлән, таратылган фотоэлектрик үз-үзен генерацияләү һәм үз-үзен куллану, шулай ук интеграцияләнгән чыганак-челтәр-йөкләнеш-саклау - болар барысы да җирле куллануның типик модельләре. Яшел энергиягә турыдан-туры тоташу чыганак-челтәр-йөкләнеш-саклау интеграциясенең тармак кырына күбрәк охшаган һәм чикләнгән шартлардагы төр.
Тармак белән элемтәгә кергәннән соң, фотоэлектрик компанияләр кулланучыларның яшел электр энергиясенә ихтыяҗларын канәгатьләндерү буенча күп бәхәсләр барлыгын ачыкладылар. Кайбер кешеләр яшел сертификатлар RE100 белән интеграцияләнгәнлектән, экспорт предприятиеләре турыдан-туры яшел сертификатлар сатып ала ала дип уйлыйлар, шуңа күрә аларга ни өчен турыдан-туры яшел электр энергиясенә тоташу кирәк?
Фотоэлектрик белгечләре тиешле белгечләр белән киңәшләшкәннән соң, Европа Берлегенең тиешле системасында Кытайның яшел сертификатлары тану даирәсенә кермәвен ачыкладылар. Кытайның яшел сертификатларын Европа Берлегенең углерод чиген көйләү механизмында тану хөкүмәтара диалог механизмнары аша сизелерлек артса да, хәзерге вакытта Европа Берлегенең Углерод Чиген Көйләү Механизмы (CBAM) бернинди формадагы яшел сертификатларны да танымый. Ул бары тик электр энергиясе җитештерү чыганаклары һәм җитештерү корылмалары арасында турыдан-туры тоташу технологиясен яки электр энергиясе җитештерүчеләр һәм кулланучылар арасында имзаланган физик электр энергиясе сатып алу килешүләрен (PPA) гына таный.
Бу шартларда, экспорт предприятиеләренең яшел электр энергиясенә зур ихтыяҗы булганда, турыдан-туры яшел электр тоташуы, һичшиксез, иң яхшы сайлауларның берсе. Элегрәк Цзянсу провинциясендә турыдан-туры яшел электр тоташуы сәясәтен кертү тышкы сәүдә предприятиеләренең яшел энергия куллану таләпләренә дә нигезләнгән иде. Яшел электр энергиясенә турыдан-туры тоташу моделе, физик куллануны углерод атрибутлары белән бәйләп, предприятиеләргә арзан һәм югары дәрәҗәдә туры килә торган углеродны киметү юлын тәкъдим итә, бигрәк тә экспортка юнәлтелгән һәм энергияне күп кулланучы тармаклар өчен яраклы.
Экспортка юнәлтелгән предприятиеләрдән тыш, төп энергия кулланучылар да "яшел" энергияне туры тоташтыру моделендә төп катнашучылар булып тора. Электролит алюминий, корыч һәм цемент кебек югары энергия кулланучы предприятиеләр арасында кайберләренең үз җылылык электр станцияләре бар. "Зур электр йөкләнешләре булган бу предприятиеләр, җил, кояш һәм саклау корылмалары, шулай ук кайбер диспетчерлык корылмалары белән җиһазландырылганлыктан, электр энергиясе бәяләрен киметү өчен масштаб эффектыннан файдалана алалар."
Көнчыгыш провинциянең бер нефть чыгару проекты үзенең электр станциясен җил һәм кояш электр станцияләре белән берләштерү аша киловатт-сәгать өчен 0,2+ юань электр энергиясе бәясенә ирешә ала, бу зур электр челтәрен сатып алу бәясеннән күпкә түбәнрәк, дип хәбәр ителә.
Инвестиция куркынычларын исәпкә алып буламы?
Бизнес-модельнең мөмкинме-юкмы икәнен тикшергәннән соң, киләсе мәсьәлә - инвестиция куркынычы мәсьәләсе.
Чынлыкта, яшел энергия туры тоташуына һәм таратылган фотоэлектрик, сәнәгать һәм коммерция энергия саклау модельләренә охшаш нәрсә шунда ки, өченче як инвестицияләре күзлегеннән бәяләнсә, кулланучы иң зур билгесезлеккә дучар була, мәсәлән, предприятие банкротлыгы яки электр энергиясен куллану кимү.
Бу мәсьәлә, чынлыкта, өченче як инвестиция моделе буенча тармакны бәяләү өчен иң баш авыртуын китерә. Югарыда телгә алынган ике ысул гына түгел, ә яңартыла торган энергиядән водород, аммиак һәм спирт җитештерү һәм интеграцияләнгән чыганак-челтәр-йөкләмә-саклау кебек проектлар да, электр энергиясенә ихтыяҗның билгесезлеге яки водород, аммиак һәм спирт сату кебек проектлар инвестиция карарларында иң авыр өлеш булып тора.
Бу проблеманы хәл итүнең яки бу куркынычтан мөмкин кадәр качуның иң яхшы ысулы - инвестицияләрне кулланучылар белән бәйләү. Соңгы ике елда Цзянсу һәм Чжэцзян төбәкләрендә сәнәгать һәм коммерция фотоэлектрик хуҗаларының үз-үзенә инвестицияләү моделенең өлеше артуының төп сәбәбе дә шул. Бер яктан, бу милек хуҗаларының электр энергиясе чыгымнарын киметергә һәм яшел электр энергиясен кулланырга чын күңелдән ихтыяҗы бар. Икенче яктан, хуҗаларның үз-үзенә инвестицияләүләре өченче як инвестицияләре очрашырга мөмкин булган билгесезлекләрне, мәсәлән, электр энергиясе куллануындагы һәм электр энергиясе бәяләрендәге тирбәнешләрне булдырмаска ярдәм итә.
Әлбәттә, милли компетентлы органнар да моны аңлаган. "Билдерү"дә проектның энергия чыганакларына кулланучылар, яки яңа энергия җитештерүче предприятиеләр яки ике як тарафыннан оештырылган уртак предприятиеләр инвестиция сала ала дип тәкъдим ителә. Турыдан-туры тоташу өчен махсус линияләргә, принципиаль рәвештә, кулланучылар һәм энергия белән тәэмин итүче оешмалар инвестиция салырга тиеш. Әгәр проектның энергия чыганагы һәм кулланучы бер үк инвестиция оешмасы булмаса, күпьеллык энергия сатып алу килешүе яки энергия белән идарә итү буенча контракт килешүе төзелергә тиеш, һәм энергетика объектларын төзү, милек хокукларын бүлү, эксплуатацияләү һәм хезмәт күрсәтү, диспетчерлаштыру һәм эксплуатацияләү, килешү мөнәсәбәтләре һәм контрактны бозган өчен җаваплылык кебек мәсьәләләр буенча килешүләр төзелергә тиеш, бу ачык булмаган хокуклардан һәм җаваплылыклардан качу һәм инвестиция оешмасының законлы хокукларын һәм мәнфәгатьләрен нәтиҗәле яклау өчен кирәк.
Шуңа күрә, яшел электр энергиясен турыдан-туры тоташтыру өчен иң яхшы модель - кулланучыларның үз инвестицияләре. Әлбәттә, өченче як предприятиеләре дә кулланучыларны бәйләү һәм инвестиция өметләрен тотрыклыландыру өчен уртак предприятиеләрдә катнаша ала.
Электр энергиясен куллану бәясен һәм файданы бүлүне тигезләгезме?
Яшел энергиягә туры тоташу моделенең гамәли эшләү перспективасыннан караганда, "Элеккеге бәйле модельләрнең алга сөрелмәвенә иң зур каршылык чынлыкта электр челтәреннән килде. Бу модель электр челтәренең "тортын" күчерүгә тиң." Бу бәйле проектларга инвестиция салуда катнашкан кешеләр арасында уртак фикер.
Шуңа күрә, бу "яшел" энергияне турыдан-туры тоташтыру документын чыгару мөмкин кадәр күбрәк якның мәнфәгатьләрен исәпкә алды. Энергия системасын көйләү һәм социаль җаваплылык өчен гадел җаваплылыкны үз өстеңә алу, һәм дәүләт электр челтәрләренең бөтен энергетика системасы өчен көйләү хезмәтләрен өзлексез күрсәтү мөмкинлеген арттыру өчен, Белдерүдә проектлардан Дәүләт Советының бәя һәм финанс органнарының тиешле кагыйдәләренә туры китереп, тапшыру һәм бүлү өчен түләүләрне, система эксплуатациясе чыгымнарын, сәясәт нигезендәге кросс-субсидияләрне, дәүләт акчаларын һәм өстәмә түләүләрне һ.б. түләргә таләп ителә. Җирле хакимиятләргә милли кагыйдәләрне бозып, тиешле түләүләрне киметергә яки азат итәргә рөхсәт ителми.
Фикерләрдән чыгып караганда, югарыда телгә алынган яшел электр энергиясенә турыдан-туры тоташу өчен кирәкле түләүләр турындагы бәхәс иң зур бәхәс булып тора. Кайбер тармак белгечләре фикеренчә, әгәр дә түләргә тиешле барлык түләүләр дә зур электр челтәренке белән бер үк булса, "иң зур сорау - соңгы кулланучылар өчен электр энергиясе бәясе электр челтәренкедән арзанракмы яки кыйммәтрәкме?" Бу бизнес-модельнең эшли алу-алмавын билгеләүче төп мәсьәләләрнең берсе.
Фотоэлектрик белгечләре тиешле белгечләр белән киңәшләштеләр һәм "Электр челтәренә тоташкан режимда бу предприятиеләрнең электр энергиясен куллануын зур электр челтәре гарантияләргә тиеш дигәнне аңлата. Шуңа күрә электр челтәреннән электр энергиясен сатып алу өчен тиешле түләүләр билгеләнгәнчә түләргә кирәк. Ләкин, электр энергиясенең яшел электр челтәренә турыдан-туры тоташкан өлеше өчен резерв түләү бераз киметелергә тиеш" дигән нәтиҗәгә килделәр.
Кайбер тармак белгечләре яшел энергия турыдан-туры түбән көчәнештә тоташтырылганда, аерым линияләрнең бәясе ультра югары көчәнешле көчәйтү аша ерак араларга тапшыру бәясеннән бераз түбәнрәк булырга мөмкин дип билгеләп үттеләр. Шулай да, аерым линия өчен түләү һәм башка катгый чыгымнар, ахыр чиктә, зур электр челтәреннән электр энергиясен сатып алуга караганда, отышлырак булмаска мөмкин дигән карашлар да бар. "Шуңа күрә проектны гамәлгә ашырып буламы-юкмы, һәр проектның конкрет икътисади исәпләвенә бәйле."
Электр энергиясе бәяләренә килгәндә, рәсми аңлатмада: "Без үзләренең көйләү мөмкинлекләрен файдалану өчен яшел энергиягә турыдан-туры тоташтыру проектларын алга этәрергә, үз-үзебездә җитештерелә торган һәм үз-үзебездә кулланыла торган яңа энергия өлешен арттырырга, челтәргә тоташтырылган куәткә һәм дәүләт электр челтәреннән алына торган электр энергиясенә ихтыяҗны киметергә, электр энергиясе чыгымнарын һәм системаны көйләү чыгымнарын акылга сыярлык экономияләргә, һәм проектның эксплуатация чыгымнарын киметергә тиешбез", - дип әйтелгән. Шул ук вакытта, яшел энергиягә турыдан-туры тоташтыру проектын гомумән электр базарында катнашу өчен алга этәрергә, электр энергиясе җитештерү һәм куллану сызыгын мөстәкыйль рәвештә оптимальләштерергә, һәм челтәргә бирелгән электр энергиясенең пропорция таләпләрен үтәү шарты белән электр энергиясе һәм ярдәмче хезмәтләр белән сәүдә итү аша акылга сыярлык табыш алырга.
Икенче яктан, электр челтәре эшчәнлегенең куркынычсызлыгын исәпкә алып, "Билдерү" шулай ук җентекле кагыйдәләрдә күп чикләүләр куйды, шул исәптән зур электр челтәрләре һәм яшел энергиягә турыдан-туры тоташтыру проектлары җаваплылык интерфейсына туры китереп, үзләренең куркынычсызлык һәм тәэмин итү гарантиясе буенча тиешле җаваплылыкларын үтәргә тиеш дип ачык билгеләнде, шулай ук яшел энергиягә турыдан-туры тоташтыру проектларына планлаштыру, челтәргә тоташтыру һәм эксплуатацияләү аспектларыннан таләпләр куелды, зур электр челтәре эшчәнлегенең куркынычсызлыгын тәэмин итүгә өстенлек бирелде.
Нәтиҗә ясап шуны әйтергә кирәк, ярты елдан артык вакыт эчендә басылып чыккан документ буларак, яшел энергиягә турыдан-туры тоташу, чыннан да, система һәм механизм ягыннан тагын да шартлаулырак ачыш ясады. Документ шулай ук күп якларның мәнфәгатьләрен дә комплекслы рәвештә карый һәм детальләргә бай. Ләкин, бизнес күзлегеннән караганда, яшел энергиягә турыдан-туры тоташу хәзерге вакытта барлык сценарийларга да кагылмый. Ул югары энергия куллану, зур электр энергиясе кулланучылары, югары яшел энергиягә ихтыяҗ яки көчсез электр челтәре мохитендә беренче сайлау булып кала.
Алдагы юл озын һәм авыр, ләкин ничек кенә булмасын, яшел энергиягә турыдан-туры тоташу Кытайның яңа энергетикасын үстерүнең киләсе этабы өчен өр-яңа юл ача, шулай ук бәйле ихтыяҗлары булган предприятиеләр өчен юл ача.
Бастырылган вакыты: 2025 елның 4 июне