14 нче бишьеллык планның конспектында тәкъдим ителгән төп күрсәткечләргә, шул исәптән комплекслы энергия җитештерү куәтенә һәм казылма булмаган энергия өлешенә, график буенча ирешелер дип көтелә. 1,4 миллиардтан артык кешенең энергия куркынычсызлыгы нәтиҗәле рәвештә гарантияләнәчәк. Кытайның яшел һәм аз углеродлы үсеше дөньякүләм игътибарны җәлеп итте, һәм ил глобаль энергетикага күчүнең төп драйверына әйләнде. Түбәндә мин дүрт төп өлкәдәге алгарыш һәм казанышларны сурәтләп үтәрмен.
Беренчедән, 14 нче бишьеллык чоры - мул энергия белән тәэмин итү һәм ныклыкның артуы белән характерланган бишьеллык чор. Бу планның беренче дүрт елында Кытайның энергия куллану артуы бөтен 13 нче бишьеллык чорыннан 1,5 тапкырга җитте. Биш ел эчендә яңа электр энергиясе куллану Европа Берлегенең еллык электр энергиясе куллануыннан артып китәчәк дип фаразлана. Без тиз үсә торган энергия ихтыяҗын нәтиҗәле канәгатьләндерү өчен комплекслы энергия җитештерү, тәэмин итү, саклау һәм бүлү системасын төзүне тизләттек. 2024 елда милли электр энергиясе җитештерү 10 триллион киловатт-сәгатьтән артып китте, бу глобаль гомуми күләменең өчтән бер өлешен тәшкил итә. Гомуми энергия җитештерү якынча 5 миллиард тонна стандарт күмергә тиң булды, бу глобаль гомуми күләменең биштән бер өлешеннән артыгын тәшкил итә, тотрыклы һәм җитәрлек энергия белән тәэмин итүне тәэмин итә. Соңгы биш ел эчендә энергия ресурсларын бүлү тагын да оптимальләштерелде. Көнчыгыштан көнбатышка, төньяктан көньякка кадәр сузылган һәм чит илләр белән тоташкан милли энергетика инфраструктурасы челтәре сизелерлек яхшыртылды. Бу үзәк һәм көнбатыш төбәкләрдәге ресурслар өстенлекләрен үсеш өстенлекләренә әйләндерде һәм төп икътисади провинцияләр өчен үсештә алдынгы булырга ныклы энергетика нигезе бирде. Көнчыгыш төбәктә энергия куллануның 40% ы "Көнбатыштан Көнчыгышка электр тапшыру", "Көнбатыштан Көнчыгышка газ үткәргече" һәм "Төньяктан Көньякка күмер транспорты" кебек төп энергия тапшыру каналларыннан килә. Без кешеләрнең тормыш-көнкүрешен тәэмин итү өчен электр энергиясе, нефть һәм газ белән тәэмин итүне көчәйттек, киртәләрне хәл итүгә өстенлек бирдек һәм торак пунктларның энергия белән тәэмин ителешен тәэмин итү мөмкинлекләрен даими рәвештә арттырдык. 14 нче бишьеллык план чорында Кытай дөньяда иң зур электр машиналарын зарядкалау челтәрен төзеде, һәр биш машинага ике зарядка станциясе булды, бу җәмәгатьчелекнең уңайлылыгын сизелерлек яхшыртты. Без экстремаль табигый афәтләргә актив җавап бирдек, энергия белән тәэмин итүне мөмкин кадәр тизрәк торгыздык һәм кешеләрнең тормыш-көнкүреше өчен мөһим энергия чыганакларын саклап калдык.
Икенчедән, 14 нче бишьеллык чоры яшел һәм аз углеродлы трансформациянең иң тиз этабын күрсәтә. Кытай дөньядагы иң зур һәм иң тиз үсә торган яңартыла торган энергия системасын булдырды. Энергия җитештерү куәтендә яңартыла торган энергия өлеше 40% тан якынча 60% ка кадәр артты. Җил һәм фотоэлектрик энергия өчен еллык яңа урнаштырылган куәтләр 100 миллион, 200 миллион һәм 300 миллион киловатт күрсәткечләрен бер-бер артлы узып китте, үсештә зур сикерешләргә иреште. Бу үсешнең тизлеге һәм интенсивлыгы моңарчы күрелмәгән. Энергия куллану барган саен яшел чыганакларга күчә. Гомуми электр энергиясе куллануында һәр өч киловатт-сәгатьнең берсе яшел энергиядән алына. Ил күләмендә гомуми энергия куллануда казылма булмаган энергия өлеше ел саен 1 процентка артачак дип көтелә, бу 14 нче бишьеллык чорында билгеләнгән 20% максатыннан артып китә. Шул ук вакытта күмер өлеше ел саен 1 процентка кимиячәк дип фаразлана. Чиста энергияне арттыру һәм күмер куллануны киметү кебек икеләтә тенденция икътисади үсешнең тотрыклылыгын сизелерлек арттырды. Бу чорда Кытайның җил һәм фотоэлектрик продуктлар экспорты дөнья күләмендә углерод чыгаруны якынча 4,1 миллиард тоннага киметте, бу дөнья күләмендә түбән углеродлы күчешләргә зур өлеш кертте.
Өченчедән, 14 нче бишьеллык чорында энергетика фәне һәм технологияләре инновацияләрендә зур казанышлар күзәтелә. Кытай яңа энергия технологияләре һәм җиһазлары буенча дөнья күләмендә алда бара. Илдә дөньякүләм яңа энергия патентларының 40% тан артыгы бар. Фотоэлектрик конверсия нәтиҗәлелеге һәм диңгез җил турбиналарының куәте берничә тапкыр дөнья рекордлары куйды. Берничә ел эчендә яңа энергия саклау күләме дөнья күләмендә иң югары ноктага күтәрелде. Байхетан гидроэлектростанциясе, мөстәкыйль рәвештә эшләнгән өченче буын атом электр станцияләре "Хуалун Уэн" һәм дүртенче буын югары температуралы газ белән суытыла торган реактор кебек проектлар тәмамланды һәм файдалануга тапшырылды. Нефть һәм газ разведкасында җир асты 10 000 метрдан артык тирәнлектә һәм диңгез өслегеннән 1000 метрдан артык тирәнлектә алга китешләр ясалды. Бу "төп милли җиһазлар" Кытайның көчле фәнни һәм технологик мөмкинлекләрен күрсәтә. Яңа бизнес модельләре һәм формалары чәчәк ата. Акыллы микрочелтәрләр һәм виртуаль электр станцияләре үсеше тиз юлга керде. Транспорт чараларыннан челтәргә үзара бәйләнешнең киң күләмле куллану пилот проекты тизләтелә. Энергетика сәнәгате җитештерү һәм транспорт кебек тармаклар белән интеграцияләнә бара. Үсеп килүче тармаклар һәм үсеш юллары даими рәвештә барлыкка килә, алар яңа җитештерүчәнлекнең төп чыганагына әйләнә.
Дүртенчедән, 14 нче бишьеллык чоры энергетика реформасын даими тирәнәйтү һәм үсеш импульсын даими көчәйтү белән билгеләнә. Институциональ механизмнар һәм сәясәт системалары тиз арада яңадан төзелде. Бердәм милли электр энергиясе базарын төзү тизләнде. Күмер белән эшләүче электр энергиясе һәм яңа энергия чыганаклары базарга тулысынча керде, барлык сәнәгать һәм коммерция кулланучылары катнашты. Башта милли нефть һәм газ челтәре булдырылды. Энергетика турындагы закон кабул ителде һәм гамәлгә ашырылды, бу макроконтроль һәм сәнәгать белән идарә итү механизмнарын тагын да яхшыртты. Базарның җанлылыгы аның чыгарылуын тизләтә. Электр энергиясе базарында теркәлгән бизнес субъектлары саны 970 000 гә җитте, бу 2020 елга караганда биш тапкыр күбрәк. Шәхси энергетика предприятиеләрен үстерүгә ярдәм итү өчен ун чара кертелде. Фотоэлектрик җиһазлар җитештерүче предприятиеләрнең күпчелеге һәм җил турбиналары җитештерүче предприятиеләрнең 60% тан артыгы шәхси милектә. Кайбер атом энергетикасы проектларында шәхси предприятиеләр 20% ка кадәр өлешкә ия. Шәхси предприятиеләрнең энергетика тармагын үзгәртеп кору һәм реформалаштыруны алга этәрүдә мөһим көчкә әйләнүе ачык күренә.
14 нче бишьеллык план башыннан бирле, катлаулы һәм үзгәреп торучы эчке һәм халыкара энергетика динамикасына карамастан, Кытай үзенең энергетика куркынычсызлыгын ныклы саклады һәм югары сыйфатлы энергетика үсешенә таба Кытай юлын төзеде, глобаль энергетикага күчү өчен кыйммәтле модель тәкъдим итте.
Бастырып чыгару вакыты: 2025 елның 28 августы